مراقبت و نگهداری اسب کاسپین

اغلب کاسپین‌ها غذا را به خوبی تبدیل می‌کنند و بهتر است با جو و سایر غذاهای گرمازا تغذیه نشوند ـ به ویژه اگر برای سواری کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تغذیه:

با توجه به اینکه اسب کاسپین دارای خصوصیات فیزیولوژیکی مشابه اسب می‌باشد در نگهداری و مراقبت توجه به این ویژگی‌ها لازم می‌باشد؛ از جمله تک‌معده‌ای بودن و ویژگی‌های تغذیه ای مرتبط با آن. در نتیجه هر آنچه که در تغذیه و مراقبت از اسب لازم است مدنظر باشد برای اسب کاسپین نیز صادق است.

همانند یک اسب دستگاه گوارش اسب کاسپین ازبخشهای اصلی دهان، حلق، مری، معده، روده های کوچک و بزرگ و روده کور تشکیل شده است.

دستگاه گوارش اسب در محل روده کورتوسعه یافته و قابلیت تجزیه علوفه خشبی توسط میکروارگانیسم‌ها در آن فراهم شده است. بدن هیچ یک از جانوران قادر به تولید آنزیم‌های تجزیه‌کننده مواد خشبی از جمله سلولز و لیگنین را ندارد و این آنزیم‌ها به وسیله میکروارگانیسم‌های موجود در دستگاه گوارش حیوانات تولید و همین امر، قابلیت مصرف علوفه را در علفخواران فراهم می‌کند.

این میکروب‌ها در بدن نشخوارکنندگان در معده چهارقسمتی اما در تک‌معده‌ای‌ها در روده کور متمرکز می‌باشد.

با این اوصاف خوراک اسب کاسپین همانند اسب ترکیبی از علوفه (یونجه ،غلات علوفه‌ای و…) و کنسانتره (مواد انرژی زا یا پروتیینی متراکم همانند جو، ذرت وکنجاله ها) و انواع مکمل می‌باشد.

در سیستم نگهداری آزاد قسمت غالب خوراک از چرا تأمین می‌شود اما در سیستم بسته تغذیه دستی با خوراک آماده – براساس جیره غذایی ویژه هر اسب یا هر گروه از اسب‌ها – صورت می‌گیرد.

کاسپین‌هایی که به خوبی تغذیه شده باشند در ۱۸ ماه اول زندگی به حداکثر قد و حدود ۷۵ درصد وزن خود دست پیدا می‌کنند. خانم دالتون در کتاب خود چنین نوشته است:

« کاسپین نژادی خونگرم می‌باشد و باید برخلاف نژادهای سنگین،‌ وزن بدنش محدود شده و بیش از حد تغذیه نشود. اغلب کاسپین‌ها غذا را به خوبی تبدیل می‌کنند و بهتر است با جو و سایر غذاهای گرمازا تغذیه نشوند ـ به ویژه اگر برای سواری کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند. یونجه، چغندرقند، هویج و علوفه – بسته به کاری که کاسپین‌ها انجام می‌دهند ـ خوراک‌هایی مناسب محسوب می‌شود. مقتضی است خوراک مادیان‌های آبستن حاوی مکمل‌های معدنی باشد.»

خوراک‌های جایگزین نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. این جایگزین‌ها اگرچه نمی‌توانند جای یونجه – که برای اسب علوفه ای خوش‌خوراک  است – را بگیرند اما در کاهش هزینه‌های نگهداری مؤثرند.

نگهداری در مرتع:

«به دلیل منشأ گرفتن از کوه‌، اسب ها اغلب قادرند مثل آهو از زمین ناهموار بالا رفته و در بته‌ زارها چرا کنند. اجتماع آن‌ها در مرتع پرآب به مصلحت نیست چرا که ریسک ابتلا به لنگش افزایش می یابد.

کاسپین ها در مدتی که در مرتع هستند اغلب لذت می‌برند که شب در اصطبل باشند. درهای اصطبل برای اسب‌های کوچک باید در ارتفاع مناسب نصب شود تا بتوانند به راحتی بیرون را ببینند.»

زمستان‌گذرانی:

« پوشش کاسپین‌های ایران متراکم و دارای ترکیبی مخملی است تا از آن‌ها در برابر سرمای شدید زمستان محافظت کند. اغلب آنها قادرند به سلامت سرمای سخت را پشت سر بگذرانند و – در صورتی که در سیستم آزاد مدیریت می‌شوند – با سرپناه مناسب و خوراک مکمل می‌توانند زمستان را طی کنند.

کاسپین‌ها در آب و هوای مرطوب عملکرد خوبی ندارند و مرتباً باید بازدید شوند تا در صورت نیاز بوسیله پوشش مناسب محافظت شوند. رویش موهای زبر، به امکان از دست دادن شرایط بدنی دلالت می‌کند.

نکات قابل توجه:

ظاهری باریک کاملاً طبیعی است والزاماً نشان نمی‌دهد که حیوان، با تغذیه نامناسب یا سوء تغذیه مواجه بوده است. با این وجود بدن نباید به نحوی باریک باشد که عرض بین دست‌ها وجود نداشته باشد.

کره‌های نر به منظور فعالیت‌های اصلاح نژاد باید تحت آزمایشات دقیق دامپزشک قرار گیرند تا مجوز جفتگیری را به دست آورند در نتیجه کره‌اسب‌های دارای دهان طوطی‌شکل، بیضه مخفی یا دست و پای غیرطبیعی نباید وارد چرخه تولید مثل شوند.

باید دقت نمود تا طرح‌های اصلاح نژادی، خطوط خونی کمیاب را در برگیرد و باید کمی هم برای در نظر گرفتن مادیان یا نریان مکمل برای جلوگیری از هم‌خونی تحقیق نمود.

سیستم نگهداری بسته:

نگهداری اسب‌های کاسپین در سیستم بسته دارای مزایای متعددی است: امکان نظارت دقیق برشرایط بدنی، مدیریت ورزشی مناسب، تربیت و آموزش بهتر، زمستان‌گذرانی آسان و بسیاری موارد دیگر. اما عیب این سیستم هزینه‌های بالای تأسیسات و افزایش هزینه نگهداری است. اما به نظر می‌رسد مزایای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی این نژاد بکارگیری این روش نگهداری در کشور را کاملاً توجیه می‌کند.

علائم حیاتی:

اطلاع از علائم حیاتی و توجه به آن در تعیین سلامتی و مدیریت نگهداری حیوان ضروری است. به علاوه در مقایسه با دیگر نژادها و حتی بمنظور اثبات ارتباط اجدادی اسب کاسپین با سایر نژادها و نقش آن در تکامل نژادهای اسب مؤثر باشد.

علائم حیاتی اسب کاسپین در حالت عادی

                             مادیان‌ها     نریان‌ها       کره‌های دوساله
ضربان قلب در دقیقه  ۴۶-۴۰    ۲۸-۲۴        ۴۵-۳۶
تنفس در دقیقه            ۲۰-۱۵      ۱۶-۱۱        ۲۲-۱۶
دمای رکتوم             ۸/۳۷-۳۷   ۸/۳۷-۳۷   ۵/۳۸-۳۷

تولید مثل:

تولید مثل در اسب کاسپین کاملاً شبیه اسب می‌باشد. اسب کاسپین دارای تولیدمثل فصلی است یعنی دو فصل متمایز شامل فصل تولیدمثل و فصل غیرتولیدمثل در آن‌ها وجود دارد، اما تولیدمثل غیرفصلی نیز در آن‌ها قابل مشاهده است.

مادیان‌های کاسپین ۳۲۱ تا ۳۵۴ روز باردار هستند و متوسط طول دوره آبستنی‌شان ۳۳۴ روز- حدود ۱۱ ماه- می‌باشد.

طول دوره فحلی (همان چرخه تولیدمثل مادیان که در فواصل زمانی منظم در طول فصل تولیدمثل وجود دارد) ۲۴ روز می‌باشد.

دوره آبستنی و طول مراحل چرخه فحلی در مادیان‌های کاسپین

طول دوره آبستنی ۳۳۴ روز
طول چرخه فحلی ۲۴ روز
طول مرحله دی‌استروس ۱۶ روز
طول مرحله استروس ۸ روز